In het boek PopUp, de botsing tussen oude en nieuwe media besluiten Henk Blanken en Mark Deuze uiteindelijk met negen geboden voor de nieuwe journalistiek. In dat laatste hoofdstuk komen beide auteurs een beetje terug van wat ze elders in het boek beweren. Ja, de wereld is veranderd, maar verdwijnen zullen oude media, betaalde journalisten en vrije pers niet. Dat ben ik met ze eens. Mijn kritiek op het boek is dat ze enkel de huidige situatie beschrijven, maar te weinig uitleggen hoe die situatie is ontstaan – al is het hoofdstuk <undo!> een lichtpunt – en of we die situatie wel willen. Ja, dat klinkt modernistisch.
Maar goed. Naar de negen geboden. Die zijn namelijk wel degelijk interessant én bruikbaar. Wat mij betreft overigens voor het grootste deel geboden die tien jaar geleden – of twintig, wat je wilt – ook al van toepassing waren op journalistiek of dat hadden moeten zijn. De eerste vijf (al zit de vijfde in de eerste besloten) lijken me essentieel, ook voor de ‘nieuwe’ popjournalistiek.
Transparantie
De journalist kan zich niet langer verschuilen achter het logo van het medium waarvoor hij werkt. Tegenwoordig moet je, volgens Deuze en Blanken, als journalist niet alleen betrouwbaar zijn, je moet het je lezers aantonen door inzichtelijk te maken waarop je verhaal is gebaseerd. Goede zaak. Ik ben het met de auteurs eens dat transparantie de kloof tussen journalist en lezer voor een deel kan dichten. Het raakt ook aan een ander belangrijk punt: journalistiek is per definitie subjectief (zoals alles dat is). Maak dus de argumenten die leiden tot conclusies doorzichtig. Zo leert de lezer zijn eigen mening te vormen en kan er debat ontstaan.
Betrokkenheid
Schrijvers met een eigen smoel, stem en pen zijn altijd belangrijk geweest. En tja, dat is niet veranderd. Deuze en Blanken verwoorden het fraai: ‘Sinds de ideologieën (de grote verhalen) op hun retour zijn, is de journalistiek steeds professioneler en killer geworden, brengt ze feiten zo droog en objectief mogelijk. Daarmee is ze harteloos geworden, wat weer wordt gecompenseerd met infotainment en tearjerkers die door de lezer – ook niet achterlijk – evenmin wordt gewaardeerd.’ Om dan te komen met misschien wel de belangrijkste zin uit het hele boek: ‘Nieuwe journalistiek is niet onpartijdig, maar kiest.’ Klopt als een bus.
Dialoog
‘Het publiek’ bestaat niet meer. Dat is inmiddels opgedeeld in ontelbare niches. Deuze en Blanken pleiten voor een wazige grens tussen journalist/medium en lezer. Ik weet niet of ik het daarmee eens ben. Serieuze bijdragen van mediaconsumenten moeten namelijk ook voldoen aan de andere geboden. Zou mooi zijn als dat mogelijk is, voor nu lijkt het me een utopie. Overigens houd ik van utopieën.
Creativiteit
Spreekt voor zich. Is het niet. steeds meer media lijken inhoudelijk op elkaar. Dat lijkt me niet de bedoeling. Er zijn journalisten die voor Nieuwe Revu dezelfde stukjes schrijven als voor de Groene Amsterdammer. Dat is niet alleen gek, je houdt er ook de lezer mee voor de gek. Want waar staat je medium nog voor als het inwisselbaar is? Magazines als Pitchforkmedia en Geen Stijl hebben een duidelijke kleur, een duidelijke stijl. En hebben dito journalisten. Zo hoort dat.
Betrouwbaarheid
Zie transparantie. Zo kom ik ook aan negen geboden, heren.
Verantwoording
Dient een journalist, een medium af te leggen aan de lezer, menen Blanken en Deuze. Misschien. Wie betrouwbaar is, légt impliciet al verantwoording af aan de lezer. Toch?
Flexibiliteit
Open deur en niet helemaal waar. Een journalist hoeft niet overal goed in te zijn. Waarom zou ie? Wel goed punt: flexibiliteit bevat ook het vermogen tot kritische reflectie op het eigen werk en de toegevoegde waarde van het journalistieke bedrijf in deze haastige, vloeibare maatschappij. Zou ik dan weer eerder onder ethiek scharen. Maar goed, belangrijk punt.
Professionaliteit
Volgens Blanken en Deuze ligt bij de journalisten – onderaan dus – de taak om ervoor te zorgen dat media professioneel worden of blijven. Zij zijn het immers die kritisch zijn, zij kunnen zich los maken van oude gewoonten en begrijpen wat de mediarevolutie voor gevolgen heeft. Dit punt is meer een oproep aan media, aan redacties om journalisten de ruimte te geven om professioneel te zijn.
