geduld

Is een schone zaak. Dank daarvoor en voor alle reacties. Voor de meeste volgers van de blog is het blijkbaar nog niet duidelijk wat ik precies voor experiment wil uitvoeren.

Voor ik daar verder op in ga: het in elkaar knutselen van het concept dat Seb en ik in ons hoofd hebben vergt tijd. Dit project voor ZXZW is iets dat wij naast ons gewone werk doen. En iedereen die mij kent, weet dat ik normaal gesproken al zo vol zit dat ik nauwelijks tijd heb om te ademen.

Dat heeft ons er niet van weerhouden om te gaan voor gemakzucht en de reeds beschikbare nieuwe media-middelen te gebruiken om verslag te doen van ZXZW. Dát zou niet alleen te gemakkelijk zijn, maar ook in strijd met de hier reeds geformuleerde overdenkingen en doelstellingen. Dan liever later online met het resultaat.

Nogmaals: dit is een experiment, geen ‘Theo laat zien hoe het moet’. Als ik dat namelijk wist, dan was dit hele project overbodig geweest. Er is bij mij wel onvrede aanwezig over de manier waarop momenteel de verslaglegging via nieuwe media wordt gedaan. Niet dat ik die manier slecht vind. Zeker niet. Mijn kritiek gaat juist over de eenzijdigheid ervan.

Dat geldt in hoge mate voor de initiatieven die jij noemt, Inge. En om maar meteen antwoord te geven op je vraag: nee, dit is juist niet wat ik wil. Ja, The Picnic Aggregator is een prachtig project. Ambitieus ook. Maar wat mij betreft volledig in lijn met de huidige ontwikkeling in de nieuwe mediajournalistiek. Het is realtime, multimediaal, gebruikt de kennis van lezers/amateurs en zorgt daarmee voor een ontzettend breed palet aan informatie. Maar journalistiek is het niet. tenminste niet volgens de regels die ik hier zelf heb beschreven. Daar kun je het natuurlijk mee eens of oneens zijn. daarover valt te discussiëren.

Je noemt zelf al een aantal haken en ogen. Die maken het voor mij journalistiek al niet interessant. Al het een prachtige speeltijd vanuit de techniek bezien. Ik heb het idee dat jij in je reactie maar niet los wilt komen van die techniek, van het reeds bestaande. Is niet erg, maar ik kies hier nadrukkelijk om me niet te laten leiden door technologie en uit te gaan van mijn uitgangspunten van ‘goede’ journalistiek.

Het andere voorbeeld dat je noemt – de Newspaper Wiki – is metajournalistiek. Ook daarover gaat dit experiment niet. Erg lovenswaardig project, evenals dat van Erwin Blom tijdens Picnic, maar de uitgangspunten zijn anders.

Of er iets nieuws of unieks uit dit experiment komt? Geen idee. Wat mij betreft is dat ook niet het doel. Wanneer het niet lukt om de openheid, betrokkenheid en omgevingsgevoeligheid die ik in mijn eerdere post heb omgeschreven om te zetten naar een nieuwe mediaomgeving? Ook dan is dit experiment geslaagd. Al is de uitkomst dan nogal wrang. Wat dan rest zijn projecten zoals 3voor12, Digg.be en FileUnder. Mooie initiatieven, mét bestaansrecht. Er is echter nog zoveel meer mogelijk mét popjournalistiek.
Nog even geduld.

lokaal en intiem

Het is erg verleidelijk om je te laten leiden door de mogelijkheden van nieuwe media. Om de techniek centraal te stellen. Foute keuze. Althans, dat vind ik. Techniek is een middel, niet meer dan dat. Al geef ik wel toe dat de keuze voor een techniek, voor een medium de boodschap wel degelijk kleurt. Dat had McLuhan – the medium is the message – goed gezien.

Tijdens een vruchtvolle brainstormsessie hebben Seb en Ik de uitgangspunten van dit experiment gezocht in de popjournalistiek. Daar waren we verrassend snel uit. Popjournalistiek nieuwe stijl dient te voldoen aan de volgende drie voorwaarden:

Openheid
Een van de negen geboden van Deuze en Blanken. Journalistiek, niet alleen pop- en cultuurjournalistiek, is per definitie subjectief. Als journalist dien je je uitgangspunten en argumenten helder te maken. Zo kan de lezer zijn of haar eigen mening formuleren. De dialoog aan gaan met lezers hoort daar eveneens bij. Al blijft er altijd een afstand. De lezer is immers geen journalist.

Betrokkenheid
Ook eentje die voorkomt bij Deuze en Blanken. Nieuwe journalistiek is partijdig. Is journalistiek natuurlijk altijd al geweest, alleen komt de journalist er nu openlijk voor uit. verschuilen achter een zweem van objectiviteit is fout. En dan druk ik me nog licht uit. Betrokkenheid staat ook voor de wil om popcultuur zo goed mogelijk te doorgronden, op zoek te gaan naar nieuwe terreinen die ontdekt dienen te worden.

Omgevingsgevoeligheid
Pop en cultuur (kunst bijvoorbeeld) staat niet los van een omgeving. Een geografische, fysieke of denkbeeldige omgeving. Het duiden van die omgeving is essentieel om een goed beeld te schetsen van popcultuur. Dit punt komt er in Nederland bijzonder slecht vanaf. Alleen al de gangbare definitie van popcultuur die doorgaans beperkt blijft tot popmuziek zegt wat dat betreft meer dan genoeg. Popcultuur is heel veel meer dan dat. En staat nooit los van elkaar.

Goed. Duidelijke punten, dacht ik zo. Met name die omgevingsgevoeligheid vonden Seb en ik erg belangrijk. Het probleem met nieuwe media is immers dat het de werkelijkheid op een postmoderne manier (her)citeert of (her)interpreteert. Anthony Giddens beschrijft dat uitstekend in zijn geweldige boek Modernity and Self-Identity, Self and Society in the Late Modern Age. Onder invloed van allerlei oorzaken – waaronder nieuwe mediatechnologie – raakt het individu volgens Giddens los van tijd, plaats en ruimte. Een van de gevolgen daarvan is dat individuen moeite hebben om een sterke identiteit te creëren. Die ontwikkeling vormt overigens weer de basis in het werk van die andere belangrijke Britse socioloog, Richard Sennett.

Goed, ik wil er geen academische verhandeling van maken. Onder invloed van de gedachte dat gevoelens altijd lokaal zijn, hebben Seb (het uiteindelijke idee is overigens van hem afkomstig) en ik besloten om met inzet van nieuwe media het ‘lokale’ terug te brengen.

Concreet: we laten ons niet leiden door het dictaat van het nu. Dat we door middel van nieuwe media in staat zijn om ‘live’ verslag te doen van ZXZW? Heel leuk, maar met nieuwe popjournalistiek heeft het niets te maken. Eerder het tegenovergestelde. En dus zullen wij achteraf verslag doen. Op een manier waarbij recht wordt gedaan aan tijd, aan plaats en aan ruimte. Een soort reconstructie van het festival als geheel. Het doel? Er voor zorgen dat de mediaconsument het gevoel heeft er echt bij te zijn geweest. Door hem of haar mee te voeren aan de hand van een cultuurcriticus.

Steekwoorden? Gevoel, glokaliteit (zie het gedachtegoed van filosoof Henk Oosterling) en intimiteit.

Wens ons succes

Negen geboden voor de nieuwe journalistiek

In het boek PopUp, de botsing tussen oude en nieuwe media besluiten Henk Blanken en Mark Deuze uiteindelijk met negen geboden voor de nieuwe journalistiek. In dat laatste hoofdstuk komen beide auteurs een beetje terug van wat ze elders in het boek beweren. Ja, de wereld is veranderd, maar verdwijnen zullen oude media, betaalde journalisten en vrije pers niet. Dat ben ik met ze eens. Mijn kritiek op het boek is dat ze enkel de huidige situatie beschrijven, maar te weinig uitleggen hoe die situatie is ontstaan – al is het hoofdstuk <undo!> een lichtpunt – en of we die situatie wel willen. Ja, dat klinkt modernistisch.

Maar goed. Naar de negen geboden. Die zijn namelijk wel degelijk interessant én bruikbaar. Wat mij betreft overigens voor het grootste deel geboden die tien jaar geleden – of twintig, wat je wilt – ook al van toepassing waren op journalistiek of dat hadden moeten zijn. De eerste vijf (al zit de vijfde in de eerste besloten) lijken me essentieel, ook voor de ‘nieuwe’ popjournalistiek.

Transparantie
De journalist kan zich niet langer verschuilen achter het logo van het medium waarvoor hij werkt. Tegenwoordig moet je, volgens Deuze en Blanken, als journalist niet alleen betrouwbaar zijn, je moet het je lezers aantonen door inzichtelijk te maken waarop je verhaal is gebaseerd. Goede zaak. Ik ben het met de auteurs eens dat transparantie de kloof tussen journalist en lezer voor een deel kan dichten. Het raakt ook aan een ander belangrijk punt: journalistiek is per definitie subjectief (zoals alles dat is). Maak dus de argumenten die leiden tot conclusies doorzichtig. Zo leert de lezer zijn eigen mening te vormen en kan er debat ontstaan.

Betrokkenheid
Schrijvers met een eigen smoel, stem en pen zijn altijd belangrijk geweest. En tja, dat is niet veranderd. Deuze en Blanken verwoorden het fraai: ‘Sinds de ideologieën (de grote verhalen) op hun retour zijn, is de journalistiek steeds professioneler en killer geworden, brengt ze feiten zo droog en objectief mogelijk. Daarmee is ze harteloos geworden, wat weer wordt gecompenseerd met infotainment en tearjerkers die door de lezer – ook niet achterlijk – evenmin wordt gewaardeerd.’ Om dan te komen met misschien wel de belangrijkste zin uit het hele boek: ‘Nieuwe journalistiek is niet onpartijdig, maar kiest.’ Klopt als een bus.

Dialoog
‘Het publiek’ bestaat niet meer. Dat is inmiddels opgedeeld in ontelbare niches. Deuze en Blanken pleiten voor een wazige grens tussen journalist/medium en lezer. Ik weet niet of ik het daarmee eens ben. Serieuze bijdragen van mediaconsumenten moeten namelijk ook voldoen aan de andere geboden. Zou mooi zijn als dat mogelijk is, voor nu lijkt het me een utopie. Overigens houd ik van utopieën.

Creativiteit
Spreekt voor zich. Is het niet. steeds meer media lijken inhoudelijk op elkaar. Dat lijkt me niet de bedoeling. Er zijn journalisten die voor Nieuwe Revu dezelfde stukjes schrijven als voor de Groene Amsterdammer. Dat is niet alleen gek, je houdt er ook de lezer mee voor de gek. Want waar staat je medium nog voor als het inwisselbaar is? Magazines als Pitchforkmedia en Geen Stijl hebben een duidelijke kleur, een duidelijke stijl. En hebben dito journalisten. Zo hoort dat.

Betrouwbaarheid
Zie transparantie. Zo kom ik ook aan negen geboden, heren.

Verantwoording
Dient een journalist, een medium af te leggen aan de lezer, menen Blanken en Deuze. Misschien. Wie betrouwbaar is, légt impliciet al verantwoording af aan de lezer. Toch?

Flexibiliteit
Open deur en niet helemaal waar. Een journalist hoeft niet overal goed in te zijn. Waarom zou ie? Wel goed punt: flexibiliteit bevat ook het vermogen tot kritische reflectie op het eigen werk en de toegevoegde waarde van het journalistieke bedrijf in deze haastige, vloeibare maatschappij. Zou ik dan weer eerder onder ethiek scharen. Maar goed, belangrijk punt.

Professionaliteit
Volgens Blanken en Deuze ligt bij de journalisten – onderaan dus – de taak om ervoor te zorgen dat media professioneel worden of blijven. Zij zijn het immers die kritisch zijn, zij kunnen zich los maken van oude gewoonten en begrijpen wat de mediarevolutie voor gevolgen heeft. Dit punt is meer een oproep aan media, aan redacties om journalisten de ruimte te geven om professioneel te zijn.

overpeinsing: goede popjournalistiek

Tja, zonder idee van wat de kenmerken zijn van goede popjournalistiek – of in ieder geval de popjournalistiek die op dit moment met node wordt gemist – is het lastig op onderzoek uitgaan.

Dit weekend  ga ik op bezoek bij Peter van Bruggen. Hij schreef eind jaren zeventig eigenhandig het nieuwe genre punk OOR in. Dat deed hij meer dan voortreffelijk, vindt ook de huidige hoofdredacteur Koen Poolman. Van Bruggen is betrokken bij zijn onderwerp, schrijft vol vuur en is niet bang om tegen heilige huisjes te schoppen. Daarnaast is hij duidelijk beïnvloed door New Journalism dat jaren eerder opgang maakte in de Verenigde Staten.

Oké, in 1977 stond de popcultuur er heel anders voor dan nu. Maar toch. In de teksten van Van Bruggen schemert iets door dat de hedendaagse popjournalistiek in Nederland mist. Daarover later – zeker na mijn ontmoeting met hem – meer.

Een tweede belangrijk ijkpunt is  Pop Up, de botsing tussen oude en nieuwe media van Henk Blanken en Mark Deuze. Interessant en fijn te lezen boek. Ben het alleen niet met de twee eens. Blanken en Deuze hanteren, kort door de bocht, het empirische model om tot de conclusie te komen dat de oude journalistiek zich gewoon moet aanpassen aan de nieuwe situatie. Dat is, volgens mij, de wereld op z’n kop. Niet de geconstateerde situatie moet als uitgangspunt dienen, maar de ideale. de bedachte situatie, dus.

Vandaar ook dat ook eerst wil achterhalen wat voor mij de ‘goede’ popjournalistiek is die er momenteel niet is. Nieuwe media kunnen een rol spelen bij het bereiken van die journalistiek. En dus niet andersom, zoals nu in praktijk gebeurt en wat Blanken en Deuze zien als een onvermijdelijke ontwikkeling. Niets in het leven is onvermijdelijk. Alles is een keuze. Vind ik.

Zo. Ik ga trein en bus nemen naar Giesbeek. Ondertussen kun je je commentaar achterlaten. Shoot!

widgets

Het is niet dat mijn kennis me in de steek laat, wel mijn kunde. Mijn studenten weten wat voor kluns ik ben wanneer het op techniek aankomt.

Daar loop ik ook nu tegenaan. Middelen als last.fm en twitter (en al die andere web 2.0-dingen) wil ik probleemloos kunnen opnemen in de rechterbalk. Aan de achterkant gaat dat in theorie heel gemakkelijk: gewoon wat widgets heen en weer slepen.

Toch lukt het me niet. Wie kan me daarin assisteren (voor studenten IAM ligt er een studieregiepunt in het verschiet)?

Dank overigens voor alle comments tot nu toe. Ik ga nog overal op in. Pik er nu even twee uit.

Jacob, natuurlijk zijn media meervoud. Ik zal nog veel meer taalfouten maken op deze blog. Eerlijk gezegd vind ik het proces – het vrijuit schrijven, zonder veel na te denken over de formulering net iets belangrijker. Ik zal ze tot een minimum beperken. Heb je overigens een mening over nieuwe media en journalistiek?

Eric, ben het niet me eens. Voor mij zijn en blijven nieuwe media middelen. Tuurlijk, allerlei maatschappelijke veranderingen beïnvloeden de ontwikkeling van nieuwe media. Techniek blijft wat mij betreft echter een afspiegeling van de maatschappij, niet andersom. Al is er dus sprake van een wisselwerking. Ik constateer wel dat, met name in het Westen, techniek zo centraal is komen te staan dat het alleen om technologische ontwikkeling lijkt te gaan. Een misvatting, denk ik. Ideologie, en daarmee ethiek, wordt daardoor onzichtbaar, maar is wél gewoon aanwezig. Ik kom erop terug. Dat de belofte die internet eind jaren negentig inhield nog niet is uitgekomen, onderschrijf ik overigens wel.

OOR

Mijn experiment krijgt een extra dimensie. Ik zal namelijk ook een verslag maken van ZXZW voor muziekblad OOR. Wordt uiteraard een popjournalistiek verslag uit het boekje. Op de kunde van het recensieschrijven kom ik later deze week terug.

Voor OOR schrijf ik er eentje in twee delen, voor zaterdag 22 en zondag 23 september.  Een opdracht waarbij oude en nieuwe media elkaar raken. Schrijf ‘m namelijk voor de website van het maandblad.

overpeinzing #1

Pff, dat is even omschakelen. Ik zit momenteel even in een echte popfase. In een slicke popfase, bedoel ik. Pluramon is bijvoorbeeld niet weg te slaan uit mijn AirTunes. De omschakeling naar ZXZW valt me dus even zwaar. Tuurlijk, ook ZXZW is pop. Alleen is het pop van de minder toegankelijke soort.

Mijn definitie van pop is overigens erg breed. Ook Jason Forrest, Jacob Kirkegaard en Kapotte Muziek is pop. Wat zou het anders moeten zijn? Ben eigenlijk benieuwd of Jason ook op ZXZW staat. Ik hoop het. Hem ‘m al te lang niet gesproken.

Goed, maar ter zake. Het persbericht over dit experiment is duidelijk: dit wordt voor mij een zoektocht. Wie denkt dat ik niet met plezier naar de sites van KindaMuzik, FileUnder en 3voor12 surf heeft het mis. Ik vind ze geweldig. Zowel als popjournalist, socioloog en liefhebber gebruik ik ze veelvuldig. Eerlijk gezegd geloof ik sowieso niet dat ik óf journalist óf socioloog óf liefhebber kan zijn. Ik ben het allemaal, altijd.

Wat me als oprichter van cut-up en ook in de tijd dat ik hoofdredacteur was van KindaMuzik maar niet los wil laten is hoe nieuwe media – of interactieve media, noem het hoe je wilt – kan helpen bij de problemen waar de popjournalistiek in Nederland al tijden mee worstelt. Mijn idee is dat de huidige Nederlandse popjournalistiek op het web daar niet toe in staat is. Ook KindaMuzik en cut-up niet. Ik steek de hand dus zeker in eigen boezem.

Wat er momenteel mis is met de Nederlandse popjournalistiek? Ach, daar kan ik pagina’s over vol schrijven. Heb ik ook al gedaan. Mijn artikel Schrijven kan iedereen verschijnt eind oktober in de Nieuwe Media in NL-krant die wordt uitgegeven door het Instituut voor Netwerkcultuur. Ik vat even snel samen:

• er is te weinig geld voor goede achtergrondverhalen

• verschillende media schrijven te vaak over precies hetzelfde op precies dezelfde manier

• (pop)journalisten hebben te weinig algemene kennis waardoor ze oppervlakkige stukken schrijven

• er is in Nederland te weinig interactie tussen popjournalisten, popproducenten en mensen die in andere kunstdisciplines werkzaam zijn

• bladenmakers in Nederland zijn vooral geïnteresseerd in de grootte van de doelgroep, niet in het opstellen van een strategie voor een medium

Ja, ik weet. Dat is flinke kritiek. Was het vroeger beter? Ik denk zelf van wel. Maar dan nog. Eigenlijk is die vraag niet relevant. Als ‘t denkbaar beter kan, is dat reden genoeg om er iets aan te doen. Zeg ik als aanhanger van het Duitse idealisme.

Terug naar het onderwerp van deze blog. Welke van de bovenstaande knelpunten kunnen met behulp van nieuwe media worden opgelost? Goede vraag. In ieder geval geldt op dit moment dat de popjournalistiek op het internet een afspiegeling is van de oude media. Inhoudelijk wijken 3voor12 en KindaMuzik niet af van bijvoorbeeld OOR. Al is OOR beter geschreven. Wel stoeien ze met technologie. De festivalverslaglegging van 3voor12 is een mooi voorbeeld van het complementair gebruik van video, radio, fotografie en geschreven woord.

Leidt dat tot een andere inhoudelijke benadering? Nauwelijks. Al zijn de stukjes van Thomas van Aalten een zachtromige verrassing. Komt niet door nieuwe media, wel door Van Aaltens schrijftalent.

Maar wat kan nieuwe media dan wel betekenen om bij te dragen aan een betere popjournalistiek? Dat wordt mijn onderzoekvraag voor de komende, pakweg, twee weken.

Vergeet niet je commentaar achter te laten. Daar is de commentfunctie voor. En eigenlijk doe ik het ook een beetje voor jullie. Toch?

brainstorm

Ach, ik ga het gewoon aanpakken via het boekje. En dus start ik met een brainstorm. Hier de resultaten. Klink op de afbeelding of link om ‘m te bekijken.

thema’s inventarisatie

theo verslaat ZXZW

Veel vorm, weinig inhoud. Dát is het belangrijkste kenmerk van popjournalistiek op het internet. ‘Biedt interactieve media dan geen mogelijkheden om juist inhoudelijk betere journalistiek te bedrijven?’, vroeg ZXZW, het grootste festival in Nederland voor onafhankelijke cultuur, zich af. Popjournalist, mediasocioloog en docent Theo Ploeg neemt de proef op de som. Tijdens het festival experimenteert hij met interactieve media en journalistiek. Zijn bevindingen houdt hij bij op theoverslaatzxzw.wordpress.com.

Geen woorden, maar daden. In zijn artikel Iedereen kan schrijven, popjournalistiek op het web in Nederland sluit Theo Ploeg af met de woorden:

“Het wachten blijft op de echte pioniers die het internet zien als dé mogelijkheid om te werken aan een betere vorm van popjournalistiek. Zonder de pretentie er veel geld aan te verdienen, met het verlangen om risico’s te nemen en werkelijk op zoek te gaan naar nieuwe onbekende muziek. Pas dan kan de popjournalistiek op internet in Nederland zich succesvol ontworstelen aan de traditionele media. De hoop is er, nu de praktijk nog.”

Toegegeven: het stikt van de interessante initiatieven op het web. 3VOOR12, het digitale pophonk van de VPRO, heeft zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste platforms voor popcultuur in Nederland. Webzines als KindaMuzik en FileUnder produceren wekelijks ontelbare bytes aan popjournalistiek. Maar breken ze met de traditionele media? Nee, dat niet. Eigenlijk doen ze precies hetzelfde, alleen dan op het web.

Natuurlijk, 3VOOR12 produceert naast geschreven nieuws eveneens radio en televisie. Die was er vroeger echter ook al. Het initiatief van FileUnder om via Twitter en Moblog verslag te doen van Lowlands verdient lof, maar veel verder dan ‘vette danceset van Justice’ of een foto met onbegrijpelijk onderschrift komen de scribenten niet. Nogmaals: niets mis met dergelijke experimenten, maar het heeft meer met technologiefetisjisme dan met popjournalistiek te maken. Het degradeert popcultuur tot snapshots. Lekker en leuk, voor even.

Dat roept vragen op. Zijn de mogelijkheden van interactieve media echt zo beperkt? Welke écht nieuwe manieren biedt nieuwe media om een festival te beschrijven, te tonen, over te brengen? Biedt nieuwe technologie interessante mogelijkheden om inhoudelijk bij te dragen aan popjournalistiek of zorgt het juist voor vervlakking? Hoe subjectief mag popjournalistiek zijn? Waar begint en houdt een popfestival op?

Theo Ploeg gaat tijdens het ZXZW festival voor onafhankelijke popcultuur op zoek naar de antwoorden en roept daarmee vast nieuwe vragen op. theoverslaatzxzw.wordpress.com is een experiment waarin stapje voor stapje wordt onderzocht op welke manier nieuwe media de popjournalistiek écht vooruit kan helpen. Met vallen en opstaan. Maar ach, zonder daden hebben woorden geen kracht.

ZXZW is het grootste festival in Nederland voor onafhankelijke cultuur en vindt plaats van 16 tot en met 23 september in concertzalen, kraakpanden, galeries en cafés in de binnenstad van Tilburg.